Begin augustus kwamen twee Nederlandse bergbeklimmers in de problemen na het beklimmen van de K2, een 8611 meter hoge berg in de Himalaya. Enkele andere expeditieleden kwamen om het leven. Remco Berendsen (Anesthesiologie), zelf fervent klimmer en expert in hoogtefysiologie, legt uit waar je lichaam op zulke hoogten mee te maken krijgt. 

 door Antje Houmes, in de LUMC Cicero

Wat bezielt je om de zogenaamde Killer Mountain te beklimmen?

Tja, het lijkt inderdaad te gek voor woorden. Maar ik begrijp het wel. In 2006 stond ik bovenop de Cho Oyu, een 8200 meter hoge berg in de Himalaya. Wat je dan voelt is geweldig: je hebt de top gehaald. Toch is het doel pas echt bereikt als je weer veilig beneden staat. Want het kan nog fout gaan op de terugweg. De afdaling is verraderlijk – je doel lijkt bereikt, je bent moe en je concentratie neemt af. En dat is niet alleen psychisch. De concentratie neemt af door een zuurstoftekort in je hersenen. Al doet het lichaam er alles aan om zich aan te passen aan de extreme omstandigheden, dat lukt helaas niet altijd. Het grootste probleem waar je mee te kampen hebt, is het zuurstofgebrek. Procentueel zit er niet minder zuurstof in de lucht, maar door de drukverandering neemt het zogenaamde watervaleffect af. Daardoor kan er minder zuurstof worden opgenomen in de longen.  

Het lichaam doet er alles aan om toch zoveel mogelijk zuurstof op te nemen, dit heet acclimatiseren. Je gaat bijvoorbeeld hyperventileren om meer zuurstof in het bloed te krijgen. Op die manier blaas je veel koolstofdioxide uit waardoor je longen meer plaats voor zuurstof krijgen. Door de iets hogere druk in de longen die zo ontstaat kan er meer zuurstof opgenomen worden. Een andere belangrijke aanpassing is veel plassen, waardoor het bloed indikt. De dichtheid van de rode bloedcellen, de cellen die zuurstof aan hun hemoglobine kunnen binden, neemt dan toe. Dit is een manier van het lichaam om meer zuurstof bij de cellen te brengen. Per hartslag kunnen er namelijk meer rode bloedcellen het lichaam rondgepompt worden. Naast deze voorbeelden doet het lichaam nog meer om zich aan te passen, maar toch kan het fout gaan.  

Wanneer gaat het dan fout?

Dat weet je eigenlijk nooit, er komt ook veel geluk bij kijken als het goed gaat. Maar hoogteziekten kun je proberen te voorkomen met een goede voorbereiding en het volgen van goede regels bij het stijgen. Het is van groot belang dat je luistert naar de taal van je lichaam. Als je beginnende symptomen van hoogteziekte krijgt, zoals hoofdpijn en duizeligheid, moet je snel afdalen. Helaas geeft dit geen 100 procent garantie, want naast hoogteziekte kent het hooggebergte nog meer gevaren. Zelfs de meest ervaren klimmers kunnen problemen krijgen. Neem het voorbeeld van de k2-klimmers, die goed geacclimatiseerd vertrokken en met ernstige bevriezingsverschijnselen terugkwamen. Het inwinnen van advies van een expert is dan ook noodzakelijk als de klachten toenemen of zeer ernstig zijn. Dat kan bijvoorbeeld bij een arts in bergziekten, al heeft die geen poli langs de klimroute.  

Een arts in bergziekten?

Dat is een arts die de internationale opleiding in Mountain Medicine gevolgd heeft. Mijn liefde voor de bergen en interesse in de hoogtefysiologie deden me besluiten deze opleiding in Oostenrijk te gaan volgen. In 2005 heb ik hem afgerond en tegenwoordig ben ik lid van de medische commissie van de Nederlandse Klim- en Bergsportvereniging. Hier komen veel uiteenlopende vragen van klimmers en bergwandelaars binnen over hoogtegerelateerde problemen. We proberen onze reactie zoveel mogelijk wetenschappelijk te onderbouwen.  

Waarom zou je arts willen zijn voor mensen die doelbewust spelen met hun leven?

Zo zie ik dat niet. Klimmen is een passie, het bereiken van een top met je collega-klimmers geeft een enorm goed gevoel. En aangezien klimmen mijn hobby is en ik in het dagelijks leven arts ben, is deze combinatie zeer voor de hand liggend. Ook in de toekomst zullen mensen het hoogtegebergte blijven opzoeken. En dat brengt risico’s met zich mee. Als we die met medische ondersteuning kunnen verminderen, draag ik graag mijn steentje bij.